(Scroll Down For English)
Ya Günde 12 Saat, Ya Da İsyan
Yaklaşık 10 yıldır Avrupa’da yaşayan siyaset bilimci ve aktivist Murat’la Avrupa’daki sınıfsal yapının son göç dalgası ile nasıl yeniden şekillendiğini konuştuk.
Son yıllarda yaşanan göç dalgasının Avrupa Birliği’ne etkisine baktığımızda genel olarak bir sistem krizi görüyoruz. Bu krizin de ekonomik ve politik boyutları var. Göçmenleri “sorun” haline getiren bu kriz, günümüzde daha da derinleşmiş görünüyor. Bir süredir zengin ülkeler kendi zenginliklerini diğer ülkelerle paylaşma konusunda farklı bir tutum içerisindeler. Avrupa Birliği’nin kıta zenginliğini kendi arasında bile paylaşması fikri bir idealden öteye gidemiyor. Yine zengin zengin, yoksul da yoksul olmaya devam ediyor. Bu dengesizliği de sağlama almanın yolu daha sıkı bir sınır rejimi oluşturmaktan geçiyor. Avrupa Birliği derken bir yanda da milli ekonomik bir sistem oluşturmaya çalışmak… Almanya, İskandinav ülkeleri İsviçre bunu yapıyor mesela… En başta da İngiltere bunu yapıyor. Şu an, İngiltere’nin referandumda oylamaya sunduğu şey “biz zenginliğimizi Avrupa ile paylaşmak istemiyoruz” düşüncesi. Bu da ortak Avrupa fikrini öldüren bir durum. Bu nedenle sınırlar daha önemli oluyor. Örneğin güvenlik boyutunu ele alalım. Bu göç dalgası yüzünden sınırda bir gedik oluştu. Bundan etkilenen ülkeler ciddi sınır kontrolleri geliştirmeyi ve göçmen politikaları konusunda da en sıradan durumlarda kabul edilebilecek insani durumları bile engelleyerek sorun gördükleri süreci aşmaya çalışıyorlar. Tek istenen kalifiye göçün gelmesi… “Savaş gibi nedenlerden etkilenmiş sıradan insanlar bizim için yükten öte bir anlam ifade etmiyor” deniliyor. Savaş mağdurlarına 20-30 yıllık bir yatırım yapmak gerekiyor çünkü… Onların çocuklarını eğiteceksin ki daha sonra o çocuklar eğitimli iş gücü olarak sana geri dönsünler.
Bu tür krizler aslında Avrupa Birliği’nde ekonomi, güvenlik alanlarında ve toplumsal yaşamda bir savrulmayı da gösterdiği gibi bir ihtiyacı da ortaya koyuyor. Avrupa’nın genç nüfusa ihtiyacı var. Bu genç nüfusta da en açık kaynaklar ne yazık ki bizim gibi savaş coğrafyasından kaçmış gelmiş insanlar. Son elli yıllık sürece bakalım, Avrupa’yı besleyen dinamik insan gücü Orta Doğu’da geliyor. Almanya’yı ve tüm Avrupa’yı önce Türkiyeli ve Kürdistanlı işçiler besledi. Kıtanın en ağır işlerini bu insanlar yaptı. Daha sonra savaş ve diğer krizler yüzünden bu göç devam etti. Hatta belki de ilk göç dalgası Avrupa için daha maliyetli olmuştu. Avrupa da zamanla göçmenleri kabul yöntemlerini kendisine göre geliştirdi ya da bu maliyeti düşürdü.
Medeniyetler çatışmasını da görmek gerekiyor. Avrupa kendi üstünlüğünü kaybetmek istemiyor. Doğuya doğru uzanan egemenliğini sürdürmek istiyor. Hem kültürel hem de ekonomik açıdan düşünsel hakimiyetini sürekli kılmak istiyor. Sürüp giden tüm bu tartışmaların da en temelinde de bu yatıyor.
Bugün Avrupa’da sosyal haklar konusunda yeni bir durum ortaya çıktı. “İşçi sınıfının hayaleti kapitalizmi sarsacak” cümlesi mevcut durumda başka bir aşamaya geçti. Mevcut düzende işçi sınıfı, kapitalizmi sarsacak güçte değil. Öte yandan mülteci “krizi” tek tek ele alındığında bazı ülkeler tarafından baş ağrıtan sorunlara yol açıyor. Güvenlik sorununa yol açıyor, toplumsal tepkiye neden oluyor, böylece bazı iktidarlar oy kaybına uğruyor. Ama bundan öte genel olarak kapitalizmin yaşadığı bir sorun var. Şu an Avrupa’da üretim düzeyi 20 yıl önceye göre yüzde 40 geriledi. Yani istihdam da yüzde 40 gerilemiş oldu. Bunun nedeni Avrupa’daki üretimin düşüşü mü ? Değil… Bu, Avrupa’daki üretimin Asya’ya kayması ile ilgili bir durum. Bu da Avrupa’daki sosyal dokuyu da tümden değiştirmiş oldu. Eskiden kalifiye bir işçiye ya da ustabaşına duyulan ihtiyaçtan öte, şu anda toplumun ya da devletlerin ihtiyaç duyduğu insan kategorisi değişti. Bugün Avrupa’da iyi bir ustabaşı olmak çok bir anlam ifade etmiyor. Ama yirmi sene önce üretken bir işçi ya da ustabaşı, bir işveren için çok önemliydi. Artık bu tür üretimler daha ucuz işgücünün olduğu alanlara kayıyor. Toplumsal yapı değiştikçe de farklı sonuçlar ortaya çıkıyor.
Galiba Marx bir de “devlet toplumunu” hesaplamadı. Kapitalizmi ayakta tutanlardan biri de devletin maaşlarını ödediği geniş bürokrasi çevreleri ve doğrudan devletle bağlantılı çalışan iş kolları… Bunlar dışında Avrupa’da çok güçlü bir üretim alanı kalmadı. Bunun dışında kalanlar, genellikle hizmet sektörüdür ya da günlük çalışmayla ihtiyaç duyulacak temizlik işçileri, yiyecek sektöründe çalışacak işçilerdir. Yüksek teknoloji ve maaş gerektiren işler de Avrupa’nın yerlileri tarafından tercih edilirken bahsettiğim diğer iş kolları çoğunlukla Avrupalı yerliler tarafından tercih edilmiyor. Herhangi bir Alman’ı ya da İngiliz’i düşünün, gidip temizlik işi mi yapacak? Bu tabir doğru değil tabii ki ama algı öyle olduğu için söylüyorum, ayak işlerini kim yapacak? Bunun için eğitimsiz, az ücrete razı bir iş gücüne ihtiyaç duyulacak. Mülteci akını bu ihtiyacı da karşılamış oluyor. Bir mültecinin Avrupa’daki yaşam standardı ile bir Avrupalının yaşam standardı arasında öyle büyük bir uçurum var ki… Ortalama bir Avrupalının maaşı kadar kazanabilecek mülteci oranı yüzde 10’dur, ki bu yüzde 10luk oran da bugünün koşullarında olacak bir şey değil, bundan 20-30 sene sonra gerçekleşebilecek bir durum. Geri kalan yüzde 90’lık kesim de sadece gelmiş olduğu ülkeden daha iyi koşullarda yaşadığının refleksi ile hareket edip daha iyi bir yaşam yaşadığını düşünecek. Aslında burada yaşanabilecek en kötü koşulları yaşıyor olacaklar, ama bunun farkına varması pek de mümkün değil ve hallerinden memnun görünecekler. Savaş gibi nedenler görünürde göçün nedeni gibi görünse de, ekonomik çıkarlar bu göçü sürekli besliyor.
Ancak bu nedenle gelenlerin de sonraki kuşakları, yani 60larda göç edip Avrupa’da bu kötü koşullarda yaşayanların çocukları bir sosyal patlamaya da işaret ediyor. DAİŞ’e sempati duyanlara baktığınızda bu kuşağı görüyorsunuz, ya da 1990’larda Paris’te araba yakmalar… Bu nedenle sistem kendi çıkmazını da oluşturuyor. Yani ucuz işgücüne ve dolayısıyla mültecilere ihtiyaç duyuyorsun, ancak bu insanlara uygun bir yaşam koşulu yaratmadığın için bu insanlar aynı zamanda sistemin tehdidine dönüşebiliyor. Bu çok belirleyici bir tehdit mi peki? Bence sadece günümüzde güvenlik açısından konuşulan bir durum bu… Ancak asıl karşılaşılacak kriz, üretim düzeyi ve sınıf çelişkisinin daha da derinleştiği bir dönemde ortaya çıkacak. Avrupa’yı biraz gezme fırsatım oldu. Birçok fabrika teker teker kapanıyor. En son sıra otomotiv sektörüne geldi, onlar da kapanmaya başladı. Son 3-5 yılda, Belçika’da Fransa’da binlerce insanın çalıştığı otomobil fabrikaları kapandı. Yeni iş alanları da açılıyor, ama bu işler, işçilerin sosyal güvencesini eskisi gibi karşılamaktan uzak işler. Böylece sosyal devlet de yavaş yavaş bitiyor. İnsanlar işsiz kaldıklarında çok daha kötü koşullarda yaşamaya başlıyorlar. Çünkü mevcut sistem gün geçtikçe sosyal haklarda kesintiye gidiyor. Bu kesintiye de gerekçe olarak yeni gelen mülteciler gösteriliyor, halbuki bu durum aslında Avrupa’da sınıfsal yapıyı da değiştiriyor. Bugün Avrupa’daki yeni alt sınıfın Avrupa’daki sosyal sistemi değiştirme ya da daha çok taleplerde bulunma şansı yok, çünkü artık iki ayrı dünya yaşanıyor Avrupa’da. Göçmenlere karşı zaten farklı bir kültürel yapıdan ve eğitim sisteminden gelmiş oldukları için bir mesafe var, bu da göçmenleri Avrupalılardan daha keskin bir şekilde ayırıyor.
Göçmenler henüz Avrupa’da sistemi tehdit edecek bir oranda değiller. Hesaplasanız yüzde 3-5 arasında değişen bir nüfus göçmenleri oluşturuyor. Dolayısıyla şu an için kontrol edilebilir ya da sadece potansiyel bir tehdit algısı söz konusu… O yüzden göç politikası çok bilinçli yürütülüyor. Mesela Kanada, ABD ya da Avustralya’nın göç politikası daha farklıdır. Daha çok mesleki beceriyi ya da beyin göçünü esas alan bir göç politikası izleniyor orada, onların da almış olduğu göçmen sayısı savaşları ya da diğer nedenleri de göz önüne aldığımızda Avrupa’dan daha az demek pek mümkün değil. Onlar da bu göçmen havuzundan ekonomilerini besliyorlar. Sadece coğrafi nedenlerden dolayı bu ülkeler daha tedbirli görünüyorlar. Özetle Avrupa’nın bugün içinde olduğu durum, hem bir kısır döngü hem de bir ihtiyaç…
Buna egemen toplumların reflekslerini de eklemek gerek. Bir Arap, Fransa’da Fransızların yemek yediği bir restoranda genellikle rahat yemek yiyemez, dışlandığını hisseder. Benzer bir hissi Türkiye’deki batı illerinde Kürtler de hissediyor. Ancak bu dışlanmayı kabul eden göçmen, kendi durumunu geldiği yerdeki savaş koşulları ya da ekonomik sorunlarla karşılaştırarak meşrulaştırıyor. Avrupa’da çalışma saatleri 6 saate düşürülmeye çalışılırken bir mülteci yaşayabilmek için gündelik işlerde 12 saatten fazla çalışmak zorunda kalabiliyor. Ancak aynı kişi geldiği ülkede 12 saat çalışmayı eziyet olarak görebiliyor.
Öte yandan Avrupa’nın güney ülkelerinde baş gösteren anti-kapitalist arayışların, ki bunlar anti-emperyalist politikalar değiller, ortaya çıkmasının nedenlerinde biri Avrupa’daki kapitalist sistemin klasik krizlerinin halen aşılamamış olmasından kaynaklanıyor. Güney’de eskiye oranla düşmüş olsa da halen sanayi kollarında kendisine iş bulan bir sınıf var. 20 yıl sonra Avrupalılar için güneyde de sadece beyin gücü ile yürütülen işler kalırsa burada ortaya çıkacak istihdam, insanların ihtiyacını karşılayamayacak durumda olacak. Bugün Çin, Hindistan ya da Türkiye ekonomilerinin büyümesi sanayinin ve ucuz iş gücünün bu coğrafyalara kaymasından kaynaklanıyor. Bunun toplumsal sorunları bugünlerde Avrupa’nın güney ülkelerinde hissedilmeye başlansa da 20-30 yıl sonra bu dönüşümün gerçek sonuçlarıyla karşılaşacağız. Bu dönüşüm Yunanistan’da, İtalya’da, İspanya’da, Portekiz’de hissedilmeye başlandı ancak henüz orta ve kuzey Avrupa’ya yansıdığını söyleyemeyiz. Örneğin Fransa ekonomik açıdan hem kendisini döndürebilen hem de kesintilere gitmek zorunda kalan bir ülke… Böyle çelişkili bir durumu günümüzde Hollanda’da, Almanya’da, Avusturya’da, İsviçre’de ve İskandinav ülkelerinde göremezsiniz. Ancak 20-30 yıl sonra bu ülkeler de bu tür ekonomik ve toplumsal krizleri durduramayacaklar. İnsanların taleplerini sistem karşılayamaz hale gelecek. Ya da devlet tüm toplumu besleyecek yeni mekanizmalar geliştirecek, ki bu da kapitalizmin mantığına uygun değil, yani kapitalistlerin kazandıklarını toplumun tüm kesimiyle paylaşacak halleri yok… Sosyal patlamalar asıl o zaman, yani gelecek kuşaklarda Avrupa’yı dönüştürecek. Hem iş koşullarının güvencesizliğinden hem de egemen toplumların kültürel reflekslerinden dolayı orta sınıfa yükselme hayali/ihtimali kayboldukça, gelecekte ya yine az ücretle ve güvencesiz koşullarda en az 12 saat çalışmayı kabul edeceksin, ya da isyan edeceksin… Çünkü gelecekte toplum da sistem de sana başka bir çözüm sunmuyor olacak.
- Bu metin göçmen dayanışma ağları üzerine 2016 ylında gerçekleştirilen “Geride Kalanlar” görsel araştırmasından alınmıştır.
Özge Çelikaslan – Alper Şen
Artıkisler Kolektifi – Atina 2016
Either 12 Hours a Day, or Rebellion
We spoke with Murat, a political scientist and activist who has been living in Europe for nearly ten years, about how Europe’s class structure is being reshaped by the latest wave of migration.
When we look at the impact of the recent wave of migration on the European Union, what we see, in general, is a systemic crisis. This crisis has both economic and political dimensions. The crisis that turns migrants into a “problem” appears to have deepened considerably in recent years. For some time now, wealthy countries have been taking a different approach to the question of sharing their wealth with other countries. Even within the European Union, the idea of sharing the wealth of the continent has remained little more than an ideal. The rich remain rich, while the poor continue to remain poor. One way of securing this imbalance is to establish an increasingly restrictive border regime. At the same time as speaking of the European Union, we are witnessing attempts to construct national economic systems. Germany, the Scandinavian countries, Switzerland are doing this, for example. Britain has been doing it most explicitly of all. What Britain put to the vote in its referendum was essentially the idea that “we do not want to share our wealth with Europe.” This is a development that undermines the very idea of a common Europe. This is why borders become increasingly important. Take security, for example. A breach has appeared in the border regime because of this wave of migration. The countries affected by it are developing much stricter border controls and attempting to manage what they perceive as a problem by blocking even the most basic humanitarian measures that would ordinarily be considered acceptable in migration policy. What they want is essentially skilled migration. The message is: “Ordinary people affected by wars do not represent anything more than a burden for us.” Because accepting victims of war requires an investment of twenty or thirty years. You have to educate their children so that, eventually, those children can return to you as an educated workforce.
These kinds of crises not only reveal a dislocation within the European Union—in the economy, in the field of security, and in social life—but also reveal a structural need. Europe needs a young population. Unfortunately, one of the most readily available sources of that young population consists of people like us, people who have fled regions of war. Look at the last fifty years. The human labor force that has sustained Europe has largely come from the Middle East. Germany, and Europe as a whole, were first sustained by workers from Turkey and Kurdistan. These people performed some of the continent’s hardest jobs. Later, migration continued as a result of wars and other crises. In fact, perhaps the first wave of migration was more costly for Europe. Over time, Europe developed methods of managing migration according to its own interests, or, in other words, reduced the cost of migration.
We also need to recognize the question of the “clash of civilizations.” Europe does not want to lose its sense of superiority. It wants to maintain its dominance extending eastward. It wants to preserve its intellectual, cultural, and economic hegemony. At the most fundamental level, this is what lies behind all these ongoing debates. Today, a new situation has emerged in Europe concerning social rights. The statement that “the specter of the working class will shake capitalism” has entered a different phase. Under the current system, the working class is no longer powerful enough to shake capitalism. At the same time, when the refugee “crisis” is considered separately, it creates problems that are politically troublesome for individual countries. It creates security concerns, generates social reactions, and can cause certain governments to lose votes. But beyond that, there is a more general problem confronting capitalism itself. Today, the level of production in Europe has declined by approximately 40 percent compared with twenty years ago. Employment has therefore declined as well. Is this because production in Europe itself has simply fallen? No. It is related to the relocation of production from Europe to Asia. This has completely transformed Europe’s social fabric. In the past, there was a strong demand for skilled workers and foremen. Today, however, the category of people that society and states need has changed. Being a good foreman in Europe today does not mean very much. Twenty years ago, however, a productive worker or foreman was extremely important to an employer. These forms of production are now moving to regions where labor is cheaper. As the social structure changes, different consequences inevitably emerge.
Perhaps Marx did not fully account for what we might call the “state society.” One of the things sustaining capitalism is the large bureaucratic apparatus whose salaries are paid by the state, as well as entire sectors of employment directly connected to the state. Outside these areas, there is no longer much of a powerful productive sector left in Europe. What remains is generally the service sector, or jobs that require daily labor—cleaning workers, food-service workers, and similar occupations. High-tech jobs and positions requiring higher salaries are largely preferred by Europe’s native populations, while many of the other jobs I mentioned are not generally attractive to native Europeans. Think of an average German or British person: are they going to take a cleaning job? Of course, this is not the correct way to put it, but I am describing the perception that exists. Who is going to do the menial work? For this, there is a need for an unskilled workforce willing to work for low wages. The influx of refugees has also helped meet this demand. There is such a huge gap between the living standards of a refugee and those of an average European that only around ten percent of refugees are likely to earn something comparable to the average European wage. And even that ten percent is not something that can realistically happen under current conditions; it may only become possible twenty or thirty years from now. The remaining ninety percent will largely evaluate their situation by comparing it with the conditions in the countries they came from. They will think they are living a better life simply because they are living under better conditions than they did before. In reality, they may be experiencing some of the worst conditions available in Europe, but they may not necessarily recognize this, and they may appear satisfied with their situation. Although war and similar factors appear to be the visible causes of migration, economic interests continuously reproduce and sustain this migration.
Yet the subsequent generations of those who arrived for these reasons—the children of those who migrated to Europe in the 1960s and lived under these poor conditions—also point toward a potential social explosion. When you look at those who sympathize with ISIS, you can see one manifestation of this generation. Or consider the car burnings in Paris in the 1990s. This is how the system produces its own dead end. In other words, you need cheap labor, and therefore you need refugees. But because you do not create adequate living conditions for these people, they can simultaneously become a threat to the very system that depends on them. Is this a decisive threat? I think that, for now, it is mostly discussed in terms of security. The real crisis, however, will emerge when production levels decline further and class contradictions deepen. I have had the opportunity to travel around Europe. Many factories are closing down one after another. The automotive sector has now been affected as well. Over the past three to five years, automobile factories employing thousands of people have closed in Belgium and France. New areas of employment are emerging, but these jobs are far removed from the kind of social security that workers once received. In this way, the welfare state is gradually disappearing as well.
When people become unemployed, they begin living under much worse conditions because the existing system is cutting back social rights day by day. And newly arrived refugees are presented as the justification for these cuts. Yet what is actually happening is that the class structure of Europe itself is changing. The new lower class in Europe today has little opportunity to transform the European social system or make greater demands upon it, because Europe is increasingly divided into two separate worlds. There is already a distance between migrants and Europeans because migrants come from different cultural and educational backgrounds. This makes the separation between migrants and Europeans even sharper.
Migrants are not yet present in sufficient numbers to threaten the system in Europe. If you calculate the figures, migrants account for somewhere between three and five percent of the population. Therefore, for the time being, what exists is either a controllable phenomenon or simply the perception of a potential threat. That is why migration policy is being managed so deliberately. Consider Canada, the United States, or Australia. Their migration policies are different. They place greater emphasis on professional skills and highly educated migrants. Given the wars and other circumstances, it would be difficult to say that these countries receive fewer migrants than Europe. They too draw on this pool of migrants to sustain their economies. They simply appear more cautious because of their geographical circumstances. In short, Europe’s current situation is both a vicious circle and a structural necessity.
We also need to add the reactions of dominant societies to this picture. An Arab person in France may not feel comfortable eating in a restaurant where French people are dining. They may feel excluded. Kurds in the western cities of Turkey can experience a similar feeling.Yet migrants who accept this exclusion often legitimize their situation by comparing it with the conditions of war or economic hardship in the places they came from. While working hours in Europe are being reduced toward six hours a day, a refugee may have to work more than twelve hours a day in temporary or informal jobs simply to survive. Yet the same person may have regarded working twelve hours a day in their country of origin as unbearable exploitation.
On the other hand, one of the reasons for the emergence of anti-capitalist movements in southern Europe—which are not necessarily anti-imperialist movements—is that the classical crises of the capitalist system in Europe have still not been overcome. In the South, although the industrial working class has declined compared with the past, there is still a class of people who can find employment in industrial sectors. If, twenty years from now, Europeans in the South are left with only jobs based on intellectual or highly skilled labor, the employment opportunities available will no longer be sufficient to meet people’s needs. Today, the growth of economies such as China, India, and Turkey is partly the result of industry and cheap labor moving toward these regions.
Although the social consequences of this process are already beginning to be felt in southern European countries, we will encounter the full consequences of this transformation in twenty or thirty years. This transformation has already begun to make itself felt in Greece, Italy, Spain, and Portugal. But it would be difficult to say that it has yet reached the same level in central and northern Europe. France, for example, is a country that can still sustain itself economically while simultaneously being forced to make cuts. You cannot currently see such a contradictory situation in the Netherlands, Germany, Austria, Switzerland, or the Scandinavian countries. But twenty or thirty years from now, these countries will also be unable to prevent this kind of economic and social crisis. The system will no longer be able to meet people’s demands. Alternatively, the state may develop new mechanisms capable of providing for society as a whole. But this would not be compatible with the logic of capitalism. Capitalists are not exactly inclined to share what they earn with every segment of society. The real social explosions will come later—among future generations—and these will transform Europe. As the dream, or even the possibility, of moving into the middle class disappears, both because of increasingly precarious working conditions and because of the cultural reactions of dominant societies, future generations will face an increasingly stark choice: Either you accept working at low wages, under insecure conditions, for at least twelve hours a day—or you rebel. Because in the future, neither society nor the system will be able to offer you any other solution.
- This text is drawn from the visual research project “The Residuals”, conducted in 2016, which focused on migrant solidarity networks.
Özge Çelikaslan – Alper Şen
Artıkisler Collective – Athens 2016