Ölümsüzlerin Kapısında Beklerken / Waiting at the Gates of the Immortals

Scroll Down for English

Jonathan Swift’in Güliver’in Maceraları (1726) dünya haritasında her gün yeni yerleri, yeni yolculuk rotalarını, yeni makinaları, yani yeni bir dünyayı keşfetmeye alışmış insanlığı kısmen alaya alsa da bilgi ve teknoloji ile dünyayı yöneterek ölümsüzlüğe ulaşan insanlığın cesaretinden övgü ile bahseden bir romandır. Güliver’in yolculuğu boyunca çektiği acıları ve sıkıntıları ise yine o dönemin bir başka gezgin karakteri Candidé (Voltaire-1759) ile karşılaştırabiliriz. Güliver’in yaşanabilir başka dünyalar arasında, yani devler ve cüceler dünyası arasında gidip gelirken zekası ve cesareti ile çözdüğü her soruna rağmen Candidé, hocası Profesör Pangloss’un dediği gibi “yaşanabilir dünyaların en iyisi olan dünyamızda” akla gelebilecek her türlü eziyete ve işkenceye maruz kalsa da “buna da şükür” diyerek sabreder ve en ağır işkenceler altında bile dünyamız hakkında iyimser ahkamlar kesmekten geri durmaz.

Bu iki romandaki kahramanlarımızın yolculuğu ise farklı “aydınlanmalarla” sona erer. Candidé, dünyada yaşadığı tüm eziyetler sonrasında hocası Pangloss ile Üsküdar’ın tepesinde yıkık bir kulübeye yerleşir. Hocasının -belki manzaranın da etkisi ile – “asıl şimdi yaşanabilir dünyaların en iyisindeyiz!” görüşüne ilk kez kibarca karşı çıkar ve önce kendi darmadağın bahçeleri ile uğraşmalarının gerektiğini savunur. Güliver ise yaşadığı tüm zorlu maceralar sonunda “yaşanabilir dünyasına” geri dönmek için ölümsüzlerin tuttuğu kapıdan geçmek zorundadır. Ancak ölümsüzler, kapıdan geçmesi için Güliver’den kendilerini şaşırtacak bir hediye isterler. Bunun üzerine Güliver, devler ülkesinde öldürdüğü bir arının iğnesini ölümsüzlere sunar. Donuk gözlerle ölümsüzlerin sözcüsü, bu hediyeye çok şaşırdığını ve sevindiğini söyleyerek hediyeyi -çoğu paketinden çıkartılmamış- binlerce hediyenin bulunduğu bir hangara koyar ve Güliver’in geçmesine izin verirler. Güliver kapıdan geçse de ölümsüzlerin tepkisizliğini merak eder. Aslında ölümsüzler, sonsuz zaman içinde herşeyi gördükleri için görme yetilerini yitirmişlerdir ve bu nedenle de aslında hiçbir şeye şaşırmazlar.

Bugünün dünyasında ölümsüzler kimlerdir? Belki de yanlış bir soru sorduk, kapıları kim tutarsa ölümsüzler de onlar mıdır? Batı’da herhangi bir yere resmi kapılardan geçerek gitmeye çalışırken,  devler ya da cüceler ülkesinde yaşadığınız eziyetleri ispat etmeye çalışırken ölümsüzler sizden onları resmen mutlu edecek hediyeler isterler – ki böylece siz de ölümsüzlerin değer yargılarına ve otoritesine boyun eğin… Çünkü bir pasaport damgası sizi devler ülkesinin arılarından kurtaracaktır.

Atina’da bir parkta otururken bir adam elindeki poşette onlarca ekmekle yanıma oturup sigara istedi. Bir-iki kelime ile zor da olsa sohbet etmeye çalıştık. Afganistan’dan eşi ve 3 çocuğu ile kaçmış. Yunanistan’a gelmesi 2 yılını almış. Kısa bir sessizlikten sonra gömleğinin düğmelerini çözüp göğsünden karnına inen derin bir yara izini gösterdi, “Taliban” diyebildi sadece. Ölümsüz değilim ama ölümsüzlerin jestlerini taşıyor olabilirim. Şaşırdım ya da üzüldüm, bir başka deyişle orada kendi rahatımın çaresizliği içerisinde ne tür tepki vermem gerekiyorsa onu verdim.

Akademisyen Dicle Koğacıoğlu “çok fazla acı var” diye bir not bırakmıştı ölmeden önce… Gazetelerde “kalp krizi gibi akıl krizi de vardır” gibi ölümsüzlere yakışacak yorumlarla süslü ölüm haberi kaldı geride. Kadın cinayetleri, Tuzla tersanesindeki iş cinayetleri ile ilgili çalışmalar yapıyordu son zamanlarında. Mesleği gereği yaşanan acıları bilinçli bir bütünlüğe dökmesi ve acılardan yola çıkarak bir üst yorumda, değerlendirmede ve analizde bulunması gerekiyordu. Candidé’deki gibi bir tür Profesör Pangloss olması gerekiyordu: “Burası yaşanabilir dünyaların en…” Bu üç noktayı, “zor, tehlikeli, heyecanlı vs…” gibi bilimum sıfatlarla size seviye atlatacak kanaatleri bilgilerle pekiştirerek doldurmanız gerekir. Ancak eğer acıyı bilinçli bir forma dönüştürmezseniz, metalaştırıp bir kitaba, filme, esere ya da sizi kapıdan geçirecek herhangi bir şekle sokmazsanız, bir de bunun üstüne kapının varlığını ve kapının ardındaki ölümsüzleri sorgularsanız sınır kasabasında hayatına son veren Walter Benjamin’le kader ortaklığınız ortaya çıkar: Bir tür akıl krizi…

Geri dönelim, en azından arılarla dolu devler ülkesi Afganistan’a dair ölümsüzlerin belleğinde neler kaldığına bakmaya çalışalım. “Afgan Kızı” dendiğinde aklınıza Vikipedi tabiri ile “keskin bakışları ve yeşil gözleriyle” Şarbat Gula’nın fotoğrafı geliyorsa ölümsüzlerin belleği sizde de az-çok var demektir. Fotoğrafın çekilme aşamasını ve sonrasını Vikipedi şöyle tarif ediyor: “…1984 yılında Pakistan’da bulunduğu mülteci kampında Steve McCurry tarafından (Şarbat Gula’nın) fotoğrafı çekildi. Gula, kamptaki okulda öğrenciydi. Afgan kadınların fotoğraflarını çekmek konusunda zorluklar yaşayan Steve McCurry, eline geçen fırsatı iyi değerlendirdi. Gula, fotoğrafı çekildiğinde yaklaşık 13 yaşındaydı… 2002 yılının Ocak ayında, bir National Geographic ekibi Gula’ya ulaşabilmek için Afganistan’a gitti… Fotoğrafın göz irisinin biyometri teknolojisi ile incelenmesi sonucu Şarbat Gula’nın bulunan kişi olduğu kesinleşti. Daha önce ya da sonra hiç fotoğrafı çekilmeyen Gula, 1984’te mülteci kampında fotoğrafının çekilişini tüm canlılığıyla anımsıyordu. Seksenli yılların sonunda evlenen Gula üç çocuk annesidir. Gula’nın hikâyesi National Geographic’nin 2002 Nisan sayısında yayımlandı, kendisini konu alan bir belgesel de 2002’nin Mart ayında yayınlandı. Kasım 2016’da Pakistan’a yasadışı yolla geçiş yaptığı için yakalandı ve sınır dışı edilmesi kararlaştırıldı.” ( tr.wikipedia.org/wiki/%C5%9Earbat_Gula )

Devler ülkesinin arıları ile yaşamaya mahkum Şarbat Gula’nın fotoğrafı tarif edilirken ölümsüzlere hediye edilebilecek kelimeleri sıralayalım: “keskin bakışlar ve yeşil gözler”, “Afgan kadınların fotoğraflarını çekmek konusunda zorluklar yaşamak”, “eline geçen fırsatı iyi değerlendirmek”, “ Fotoğrafın göz irisinin biyometri teknolojisi ile incelenmesi”, “kendisini konu alan bir belgesel”. Bu kadar uğraştan sonra artık Şarbat Gula’nın kendisine ait olmayan görüntüsü, ölümsüzlerin hangarında herhangi bir yerde asılmış bir fotoğraf olmayı hakediyor ve Steve McCurry’e sınırlarötesi bir şöhret kazandırıyor. Şarbat Gula’yı da devler ülkesine hapsediyor.

Vikipedi’nin “keskin bakışlara” dair yaklaşımının da, tam olarak ölümsüzlere yakışacak türden olduğunu söyleyebiliriz. Şair Ceyhun Tuna’ya “şiir yazmak meğer ne kadar anlamsızmış” dedirten bir başka keskin bakışların sahibi Ceylan Önkol’u Vikipedi’de aramaya kalkıştığınızda karşınıza ölümsüzler kapısından bir tür red gerekçesi çıkıyor: Önce bir kullanıcı “Ceylan Önkol” maddesini ve sayfasını hazırlamış, ancak bir süre sonra madde ve sayfa ölümsüz moderatörler tarafından “Madde 6: Kayda değer olmayan kişi” gerekçesi ile silinmiş.

Adorno’ya göre Auschwitz’ten sonra şiir yazmak barbarlıkmış. Ancak herkesin de Auschwitz’i kendineymiş. Buna rağmen eğer Güliver ya da Profesör Pangloss olmak isterseniz her daim bilgi ile süslediğiniz bilinçli kanaatlerle ölümsüzlerin kapısında gevezelik yapmanız ve Auschwitz’lerde kayıt cihazlarıyla gezinirken sizi ölümsüz yapabilecek “elinize geçen fırsatı iyi değerlendirmeniz” gerekir.

Alper Şen – 2017

—

Jonathan Swift’s “Gulliver’s Travels” (1726) is a novel that partly mocks humanity, which has become accustomed to discovering new places, new travel routes, new machines, in short, a new world, through knowledge and technology, while praising the courage of humanity in managing the world and reaching immortality. Although Gulliver’s adventures among liveable other worlds, that is, among giants and dwarfs, where he solves every problem with his intelligence and courage, can be compared with another traveler character of that period, Candide (Voltaire-1759), who encounters hardships and troubles. Despite all the sufferings he endures and the tortures he faces in “the best of all possible worlds,” as his mentor Professor Pangloss would say, Candide patiently perseveres, saying “we must be thankful for this” and does not refrain from making optimistic judgments about our world even under the heaviest tortures.

The journeys of our heroes in these two novels end with different “enlightenments”. Candide settles with his mentor Pangloss in a ruined hut on the hill of Üsküdar (Istanbul) after all the sufferings he endured in the world. He gently opposes his mentor’s view that “now we are in the best of all liveable worlds”, perhaps influenced by the scenery, and argues that they should first deal with their own ruined gardens. Gulliver, on the other hand, must pass through the gate held by the immortals to return to his liveable world after all the challenging adventures he has experienced. However, the immortals demand a gift from Gulliver that will surprise them in order for him to pass through the gate. Thereupon, Gulliver presents to the immortals the sting of a bee he killed in the land of giants. The spokesman of the immortals, with dull eyes, expresses surprise and joy at this gift, saying that they are delighted, and places the gift – mostly unpacked – in a hangar full of thousands of gifts and allows Gulliver to pass through. Although Gulliver passes through the gate, he wonders about the indifference of the immortals. In fact, the immortals, having seen everything in infinite time, have lost their ability to see, and therefore they are never surprised by anything.

Who are the immortals in today’s world? Perhaps we asked the wrong question; are the immortals those who hold the official border gates? While trying to go to any place in the West through official gates, while trying to prove the sufferings you have endured in the land of giants or dwarfs, the immortals demand gifts from you that will officially please them – so that you also submit to the values and authority of the immortals… Because a passport stamp will save you from the bees of the land of giants.

Sitting in a park in Athens, a man with dozens  of bread in his bag sat next to me and asked for a cigarette. We tried to chat with a few words. He had fled from Afghanistan with his wife and three children. It took him two years to get to Greece. After a short silence, he unbuttoned his shirt and showed me a deep scar running from his chest to his abdomen, he could only say “Taliban.” I’m not immortal, but I might carry the gestures of immortals. Whether surprised or saddened, in other words, in the helplessness of my own comfort there, I responded in whatever way I needed to.

Academician Dicle Koğacıoğlu left a note before she died saying “there is too much pain”… Death news adorned with comments suitable for immortals such as “there is a mental crisis like a heart attack” were left behind in the newspapers. She was working on women’s murders and workplace homicides (so-called accidents) at the Tuzla shipyard in her last days. It was necessary for her, as her profession required, to turn the sufferings she experienced into a conscious integrity and to make an upper interpretation, evaluation, and analysis based on the sufferings. She needed to be a kind of Professor Pangloss like in Candide: “This is the best of all liveable worlds full of…” You need to fill in these three points, such as “difficulties, danger, exploaitations, etc.” with opinions supported by various adjectives to elevate you. However, if you do not turn the pain into a conscious form, if you do not turn it into a commodity and fit it into a book, a movie, a work of art, or any form that will pass you through the gate, and on top of that if you question the existence of the gate and the immortals behind it, your fate will reveal a partnership with Walter Benjamin who ended his life in a border town: Another kind of mental crisis…

Let’s go back, at least try to see what remains in the memory of the immortals about Afghanistan, the land of giants filled with bees. When you hear “Afghan Girl,” if the image that comes to your mind is Sharbat Gula’s photo with, as Wikipedia puts it, “sharp looks and green eyes,” then it means that the memory of the immortals exists in you to some extent. Wikipedia describes the process of taking the photo and its aftermath as follows: “… In 1984, Steve McCurry took (Sharbat Gula’s) photo in a refugee camp in Pakistan. Gula was a student at the camp’s school. Steve McCurry, who faced difficulties in taking photos of Afghan women, seized the opportunity that came his way. Gula was about 13 years old when the photo was taken… In January 2002, a National Geographic team went to Afghanistan to reach Gula… As a result of the examination of the photo’s iris using biometric technology, it was confirmed that Sharbat Gula was the person found. Gula, who had never been photographed before or after, vividly remembered the taking of her photo in the refugee camp in 1984. Gula, who married in the late eighties, is a mother of three. Gula’s story was published in the April 2002 issue of National Geographic, and a documentary about her was also released in March 2002. In November 2016, she was caught for illegally crossing into Pakistan and it was decided to deport her.”

Let’s try to list the words that could be given to immortals when describing the photograph of Sharbat Gula, condemned to live with the bees of the land of giants: “sharp looks and green eyes”, “facing difficulties to take photos of Afghan women”, “seizing the opportunity”, “examination of the eye iris of the photograph with biometric technology”, “a documentary about her”. After all this effort, the image of Sharbat Gula, which does not belong to her anymore, deserves to be hung somewhere in the hangar of the immortals and brings transcendent fame to Steve McCurry. It also imprisons Sharbat Gula in the land of giants.

We can say that Wikipedia’s approach to “sharp looks” is exactly the kind that would be suitable for immortals. When you try to search for Kurdish girl Ceylan Önkol, the owner of another sharp look that made the poet Ceyhun Tuna say “writing poetry is so meaningless now”, on Wikipedia, you encounter a kind of rejection from the gate of the immortals: First, a user prepared the article and page for “Ceylan Önkol”, but after a while, the article and page were deleted by immortal moderators with the reason “Article 6: Non-notable person”.

According to Adorno, writing poetry is barbaric after Auschwitz. But everyone has their own Auschwitz. Nevertheless, if you want to be Gulliver or Professor Pangloss, you must chatter with conscious opinions adorned with knowledge at the gates of the immortals and seize the opportunity to be immortal while wandering with recording devices in Auschwitz, as if it would make you immortal.

Alper Şen – 2017