(Scroll down for English)
Gün doğumu kendini hergün tekrarlarken sen kendini tekrarlamaktan korkuyorsun. Doğanın döngüsüne isyan demeyim ama, “Doğa da kim oluyor?” üstenciliği olabilir kendini tekrarlamaktan korkmak. Doğa ile uyumlu olmak için rutinlerinin ve tekrarlarının olması öğütlenir hep. Aynı yanlışı tekrarlamak mesela…
Gün doğumu kimi zaman gece ile beraber tanımlanır. Kendisini eksi kutbu ile tanımlayan bir zaman. Bu yüzden bu videonun da gün doğumuna dair değil, onun öncesine, geceye dair de olması gerekiyor. Yine de oksimoron bir durum gün doğarken geceden bahsetmeyi düşünmek. Çok şey söylemek isterken zıtların ironisine sığınmaya çalışmak.
Gecenin bir görsel değeri var mıdır? Sharmila’nın anlattığı bir video kayıt geliyor aklıma. Gece vakti zayıf cep telefonu ışığı ile atık toplayanlar… Bu kaydın melankolisi ile başa çıkmak kolay olmasa gerek. Bir yandan çok akılda kalacak bir şeyler kaydederken, bir yandan da sadece kaydediyor olmak. Bu melankoliyi sarsacak başka bir toplayıcı görünütüsünü Oktay çekmişti yıllar önce. Gece üçte açılan ve gün doğmadan kapanan bir gizli pazar. Çoğu hırsızlık mallardan oluşuyor ve hepsini cep telefonu ışığı ile görebiliyorsun. Satıcının yüzüne ışık tutmak yasak. Sadece kağıt paralar ve yere serilmiş tezgahtaki eşyalar az ışıkta belirip kayboluyor.
Gece gizliyor, kaybediyor. Siyahın örtüsü ya seni boğuyor ya da zihnindeki çöplerle ısıtıyor, eğer nefes almayı önemsemezsen.
Gece vakti kayıt almayı hiç sevmedim. Kullandığım kameraların çoğu düşük çözünürlüklü oldu. Gördüğünden daha siyah, daha karanlık görüntü, kadrajdaki eksiklik duygusu… “Kurguda ışığı açarım” düşüncesi de işe yaramıyor. Geceye ışık tutsan, önünü kadrajın içini aydınlatsan ne olur? Çocuklarla yaptığımız atöyelerde söylediğim söz: Bu dünyada gördüklerimizi değiştiremesek de kardajımızı güzelleştirebiliriz. Gecede güneşi oynamak imkansız.
Şimdi bu performans için geceye gün doğumuna dek dışarda eşlik ediyorum. Bu çalışmaya davet aldığımda gecenin sessizliğini ve karanlığını oda ışığımla ve müzikle dağıtarak yaklaşık 25 yıldır kaydettiğim görüntüleri, çektiğim resimleri iç içe girmiş klasörlerden ayırmaya, defterlere yazdığım şiirleri, düşünce notlarını zihnimin alacakaranlığından çıkarmaya çalışıyordum. Hala da bunu yapmaya devam ediyorum. Ama ilk günlerin sarsıcı duygusu yerine bir rutine oturdu gibi. Evet, seni zorlayan her duyguya karşı hoşuna giden küçük detaylar bulup onları tekrarlayarak zamanın tekrarına ben de uyum sağlamaya çalışıyorum. İstifçilikten kurtulmak için toz kaldırman gerekiyor. Defalarca çöp kutusunu boşaltman gerekiyor. Arada ellerini yıkar gibi zihnini yıkayacak, güzel duygular uyandıracak bir şeyler dinlemen gerekiyor. Bu yüzden kolektif gün doğumuna katılma fikri heyecanlandırdı. Sadece güneşi bulmak zormuş Ankara’da. Bunu farkettim.
Tüm bu tasnif ve zihinsel çöp dökmeler içinde şunu da farkettim. Geçmişle barışmak saçma bir tabir. Ama müzakere masasına oturabilirsin geçmişle. Ondan ne istediğini belirtebilirsin, şimdi ve bundan sonra da yan yana yürümeyeceğin kayıtlar ve dökümanları detaylı incelemene de gerek yok. Çok uğraşmadan, geri dönüşüme bile sokmadan yok edebilirsin hepsini. Zihnindeki gecedesin ne de olsa. Her şeyi dikkatli görmen mümkün değil.
Oktay’la yaptığımız bir başka video diyalog metni karşıma çıktı ve onu geri dönüşüme soktum. Şöyle demişim: ““Kameranın düşmanı kurgudur” yazmışsın. Buna ben olsam “En güzel kurgu kesilmemiş kayıttır” derdim. Ama yine de doğru (kurgu) gerçeğin (kayıt) eksiltilmiş ve bilince dönüşmüş halidir dersek buradan Spinoza’ya gidiliyor sanki…” Bu metni Oktay’a gönderdikten sonra beni arayıp, “Ben böyle dediğimi hatırlamıyorum” demişti. Kim demişti acaba diye düşünmedim. Ama Oktay’a yakıştırmışım demek ki o vakitler. Devamındaki cümlenin altını çizmişti. “Doğru ve gerçek arasındaki ilişkiyi konuşmaya devam edelim.” Geçen gün aradı. Dışardaydım, konuşamadım. Kendimi tekrarlamaktan da korktum. Gece vakti tasniflerle, zihinsel atıklarla uğraşırken tekrara düşmek, sanki plağın iğnesinin aynı yarıktan çıkmaması gibi oluyor. Gün doğumunu bu yüzden bekliyorum. Ya plak iğnesi, kırıldığını itiraf edecek ya da iğne kendisini küçük bir el hareketiyle o düzensiz yarıktan kurtaracak ve yeni melodilerle hayatına devam edecek. Ama en azından bu duygu ve düşünce akışı üzerinden şunu söyleyebilirim. Gerçek olan geceyse doğru olan gün doğumudur.
Buradan varoluşçuluğa geçebilir miyim diye düşündüm birkaç kez. Sabahı insanın kendisini yeniden kurmaya başladığı/çalıştığı bir zaman gibi görmek. Bu zaman dilimini geceden özgürleşmek ile tanımlamak… Yine aklıma trajik hikayeler geldi. Walter Benjamin’in İspanya sınırını geçemeden gece vakti intihar edişi, sabah vakti sınırın açılması… Bu anlatımlar ve öyküler insanın kendisini kurmasına engel sanki. Her zaman trajedi ile karşı tarafı ağır bir sessizliğe düşürmek… İçine gece kaçan hikayeler. Bunun yerine Kafka’nın sözü belki gün doğumunun yanında olmaya daha uygun. “Dünyayla verdiğin mücadelede dünyanın tarafını tut.” Mücadeleyi bırak demiyor en azından. Kendini tekrarlamak istemiyorsun tamam, ama gündoğumunun büyülü tekrarını unutma. Gündoğumu dünyanın sana hediyesi. Gece sana kasvet, yalnızlık, çaresizlik, kibir içinde zihinsel çöplerle yaşamanı dayatabilir. Gün doğumu ile havada uçuşan toz zerrelerini görebildiğini düşün. Sanki inatçı bir gece temizliği sonrası istifçilikten yorgun ruhunla beslenen vampirin tozları uçuşuyor doğan güneşle birlikte.
Yine kaydın gerçekliği ve kurgunun doğruluğu arasındaki o tatlı ilişkiyle ve çelişkiyle gün doğumuna hazır olmak için özenli giyinmeye çalışmak. Elinde hayali çöp poşeti ile apartmandan çıkıp, geceki ayıklamalar sonrası günün hasadını çöp kutusuna dökmek. Gerçek her zaman var, önemli olan doğru kurguyu yaşayabilmek olsa gerek.
–
From the Night of the Archive to the Sunrise Performance
Sunrise repeats itself every day, yet you are afraid of repeating yourself. It might not be a rebellion against the cycles of nature, but there could be a kind of superiority in asking, “Who does nature think it is?” when fearing repetition. To be in harmony with nature is often advised through routines and repetitions—like not repeating the same mistake.
Sunrise is sometimes defined together with the night. A moment that defines itself through its negative pole. For this reason, this video should not only be about sunrise, but also about what precedes it—the night. Yet there is something oxymoronic about speaking of night at the moment of dawn, about trying to lean on the irony of opposites while wanting to say too much at once.
Does the night have a visual value? I think of a video Sharmila once described: waste collectors at night, illuminated only by the weak light of a mobile phone… It is not easy to deal with the melancholy of such a recording. On one hand, capturing something that stays in memory; on the other, the act of merely recording it. Another image that shakes this melancholy was filmed years ago by Oktay: a hidden market that opens at three in the morning and closes before sunrise. Mostly filled with stolen goods, everything is visible only under the light of a mobile phone. It is forbidden to shine the light on the seller’s face. Only banknotes and objects laid on the ground appear and disappear in dim light.
The night conceals, it causes loss. The veil of black either suffocates you or warms you with the waste of your own mind—if you stop caring about breathing.
I never liked recording at night. Most of the cameras I used had low resolution. Images that appeared darker than what I actually saw, the feeling of something missing inside the frame… The thought of “I’ll brighten it in the edit” never really worked. What happens if you shine a light into the night, if you illuminate the space in front of you, the inside of the frame? The sentence I often say in the workshops I do with children is: Even if we cannot change what we see in this world, we can make our frame more beautiful. Playing the sun in the night is impossible.
Now, for this performance, I am accompanying the night outdoors until sunrise. When I was invited to this project, I was trying to separate the images I had recorded and the photographs I had taken over nearly 25 years from intertwined folders, to bring out the poems I had written in notebooks and the notes of thought from the twilight of my mind—while trying to disperse the silence and darkness of the night with the light in my room and with music. I am still continuing this process. But instead of the overwhelming emotions of the first days, it feels like it has settled into a routine. Yes, I am trying to adapt to the repetition of time by finding small details that I enjoy in response to every feeling that challenges me, and repeating them.
To get rid of hoarding, you have to stir up dust. You have to empty the trash bin many times. Sometimes, as if washing your hands, you need to wash your mind—listen to things that awaken beautiful feelings. That is why the idea of joining a collective sunrise excited me. I realized, however, that finding the sun in Ankara is not that easy.
Among all this sorting and mental waste disposal, I also realized something: saying that you have “made peace with the past” is a strange expression. But you can sit down at the negotiation table with the past. You can tell it what you want from it. And you do not need to examine in detail the recordings and documents that you know you will not walk alongside anymore, neither now nor in the future. Without too much effort, without even recycling them, you can simply destroy them all. After all, you are in the night inside your own mind. It is impossible to see everything clearly.
I came across another video dialogue text that Oktay and I had made, and I put it into the recycling bin. I had written: “‘The enemy of the camera is editing,’ you wrote. If I were you, I would say: ‘The most beautiful edit is the uncut recording.’ But still, it is true. If we say that editing is the reduced and conscious form of truth (the recording), then somehow this leads us to Spinoza…”
After I sent this text to Oktay, he called me and said, “I don’t remember saying that.” I did not wonder who had said it. I guess I had attributed it to Oktay because that was how I perceived him at the time. He had underlined the sentence that followed: “Let’s continue talking about the relationship between the true and the real.” He called the other day. I was outside and couldn’t talk. I was also afraid of repeating myself. Falling into repetition while dealing with classifications and mental waste at night feels like a needle on a record that cannot escape the same groove. That is why I am waiting for sunrise. Either the needle on the record will admit that it is broken, or with a small movement of the hand, it will free itself from that irregular groove and continue its life with new melodies. But at least, through this flow of feelings and thoughts, I can say this: If the night is what is real, then the sunrise is what is true.
I wondered a few times whether I could move from here toward existentialism. Seeing the morning as a time when a person begins—or tries—to reconstruct themselves. Defining this period of time as a liberation from the night… Once again, tragic stories came to my mind. Walter Benjamin’s suicide at night when he was unable to cross the Spanish border, and the border opening in the morning… These narratives and stories seem as if they prevent a person from creating themselves. Always using tragedy to push the other side into a heavy silence… Stories with the night trapped inside them.
Instead, perhaps Kafka’s words are more fitting to stand beside the sunrise: “Take the side of the world in your struggle with the world.” At least he does not say to give up the struggle. You do not want to repeat yourself, that is true, but do not forget the magical repetition of sunrise. Sunrise is the world’s gift to you. The night may force you to live with gloom, loneliness, helplessness, and arrogance, surrounded by mental waste. Imagine being able to see the dust particles floating in the air with the sunrise. As if, after a stubborn night cleaning, the dust of the vampire feeding on your exhausted soul—tired from hoarding—rises and scatters together with the new light of day.
Once again, with that sweet relationship and contradiction between the reality of the recording and the truth of the edit, trying to dress carefully in order to be ready for sunrise. Walking out of the apartment with an imaginary garbage bag in your hand, and after the sorting and cleansing of the night, emptying the harvest of the day into the trash bin.
Reality is always there. Perhaps what matters is being able to live the right edit.
Alper Şen
08.01.2026 – Ankara